De grafische sector maakt veelvuldig gebruik van UV-lampen: in het verleden bij het belichten van zeefdrukmaskers en offsetplaten, tegenwoordig om UV-inkten en coatings uit te harden. Daarbij worden vaak kwikdamplampen ingezet. Die lampen zijn efficiënt, maar bevatten ook een schadelijke stof. Er is een ontwikkelpad naar kwikvrije productie voorhanden. Cor Straatman, operationeel directeur bij Sadechaf, licht de mogelijkheden toe.
‘De kwikdamplamp is een uiterst efficiënt instrument’, aldus Straatman. ‘Door kwik in een sterk elektrisch veld te brengen, ontstaat UV-licht. De keerzijde is de schadelijkheid van kwik. Typ maar eens “Minamata disaster” in je zoekbalk en je begrijpt wat ik bedoel. In onze circulaire economie past het gebruik van deze stof niet.’
Europese regels voor kwik
Om haar burgers tegen schadelijke stoffen te beschermen, heeft de Europese Commissie in 2002 een richtlijn uitgevaardigd onder de naam “RoHS” (Restriction of Hazardous Substances). Sinds 2006 moeten producten die op de markt worden gebracht aan deze richtlijn voldoen. Basis is het beperken van schadelijke zware metalen (o.a. kwik) in elektrisch installaties.
De huidige versie van de RoHS-richtlijn is sinds 2019 van kracht. Voor bepaalde kwikdamplampen gelden uitzonderingen, waardoor deze nog mogen worden gebruikt binnen de vastgestelde grenswaarden. ‘Voor UV-straling in het UVB- en UVC-gebied zijn nog niet altijd volwaardige alternatieven voorhanden, daarom worden de lampen niet volledig uitgefaseerd’, licht Straatman toe. ‘Voor drukinkten is dat anders. Met Led-UV-inkten (385 tot 395 nm), is daarvoor een perfect kwikvrij alternatief voorhanden.’
Lichtkasten met kwik
Naast de kwikdamplampen voor het uitharden van inkten en coatings, zie je in de grafische sector ook nog regelmatig kwikhoudende tl-buizen in lichtkasten voor kleurbeoordeling. Europa heeft de productie van reguliere tl-lampen tot aan 2023 stapsgewijs uitgefaseerd. Voor bepaalde gespecialiseerde “specialty”-lampen, zoals Normlicht tl-buizen, was er uitstel tot 2025. ‘Wij adviseren om de omschakeling naar led toch zo snel mogelijk te maken’, aldus Straatman. ‘Naast het duurzame aspect hebben led-lampen een significante betere kleurweergave (Color Rendering Index).’
Duurzaamheid en efficiëntie afwegen
De Europese regelgeving draagt bij aan het terugdringen van schadelijke stoffen, maar de overstap naar alternatieven vraagt soms om een afweging tussen duurzaamheid en technische prestaties. Waar kwikvrije alternatieven beschikbaar zijn, kan de overstap al worden gemaakt. Voor andere toepassingen is verdere technologische ontwikkeling nodig.
‘We mogen trots zijn op de Europese aanpak om burgers te beschermen’, zegt Straatman. ‘Tegelijkertijd zie je dat er steeds een afweging nodig is tussen duurzaamheid en efficiëntie. Voor een aantal processen in het UVA- en UVB-bereik is led minder efficiënt dan de kwikdamplamp. Voor die toepassingen is het nog wachten op een efficiënt kwikvrij alternatief.’
Bezoek de website van Sadechaf voor meer informatie.
